Aziz Sancar, 8 Eylül 1946 tarihinde Mardin'in Savur ilçesinde doğmuş, DNA onarımı alanındaki çığır açıcı çalışmalarıyla tanınan dünyaca ünlü Türk-Amerikalı doktor, akademisyen, biyokimyager ve moleküler biyologdur. Aslen Mardinli olan bilim insanı, 2015 yılında Nobel Kimya Ödülü'nü kazanarak bu alanda ödül alan ilk Türk vatandaşı olmuştur.
| Adı Soyadı | Aziz Sancar |
| Doğum Tarihi / Yaşı | 8 Eylül 1946 |
| Doğum Yeri / Memleketi | Savur, Mardin / Aslen Mardinli |
| Eğitim Durumu | İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi (Lisans), Dallas Teksas Üniversitesi (Doktora) |
| Mesleği / Görevi | Biyokimyager, Moleküler Biyolog, Akademisyen |
| Eşi / Aile Durumu | Gwen Sancar (Evli) |
Aziz Sancar Aslen Nereli ve Nerede Doğdu?
Aziz Sancar, 8 Eylül 1946 tarihinde Mardin ilinin Savur ilçesinde, orta gelirli bir çiftçi ailesinin sekiz çocuğundan yedincisi olarak dünyaya gözlerini açmıştır. Çocukluk ve gençlik yıllarının önemli bir kısmını Mardin'in kültürel ve tarihi dokusu içerisinde geçiren Sancar, aslen Mardinli olup, kökenleri bu bölgeye dayanmaktadır. Mardin'in zorlu coğrafi ve sosyo-ekonomik şartlarına rağmen ailesinin eğitime verdiği büyük önem sayesinde akademik hayatına ilk adımlarını burada atmıştır. Anadolu'nun bağrından çıkan bu başarı hikayesi, günümüzde tüm dünya genelinde azmin ve kararlılığın en önemli sembollerinden biri olarak kabul edilmektedir. Sancar, her fırsatta memleketi Mardin'e ve Türkiye'ye olan bağlılığını dile getirmekte, köklerinin başarısındaki motivasyon kaynağı olduğunu vurgulamaktadır.
Aziz Sancar Kaç Yaşında ve Doğum Tarihi Nedir?
Aziz Sancar, 8 Eylül 1946 doğumludur. Ünlü bilim insanı, ilerleyen yaşına rağmen bilimsel çalışmalarına, araştırmalarına ve genç bilim insanlarını desteklemeye aktif olarak devam etmektedir. Yaşamı boyunca zaman kavramını laboratuvarlarında en verimli şekilde kullanan Sancar, yaş almanın bilimsel üretime engel olmadığını tüm dünyaya kanıtlamıştır. Amerika Birleşik Devletleri'nde sürdürdüğü akademik kariyerinde, biyolojik saat ve DNA onarımı mekanizmaları üzerine yaptığı araştırmalarla da yaşlanma ve hücre yenilenmesi süreçlerine ışık tutmuştur. Onun bu dinamik ve üretken yaşam tarzı, genç nesil araştırmacılar için çok büyük bir ilham kaynağı oluşturmaktadır.
Aziz Sancar Eğitim Hayatı ve Mezun Olduğu Okullar
Aziz Sancar, ilk ve orta öğrenimini Mardin'in Savur ve merkez ilçelerinde üstün bir başarıyla tamamlamıştır. Lise eğitiminin ardından tıp eğitimi almak üzere İstanbul'a gelmiş ve 1963 yılında İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi'ne girmiştir. 1969 yılında bu fakülteden birincilikle mezun olan Sancar, tıp doktoru unvanını almıştır. Mezuniyetinin ardından memleketi Savur'da yaklaşık iki yıl boyunca sağlık ocağı hekimliği yaparak halkına hizmet etmiştir. Ancak içindeki bilimsel araştırma tutkusu onu akademik çalışmalara yönlendirmiştir. NATO bursu kazanarak Amerika Birleşik Devletleri'ne giden Sancar, Dallas Teksas Üniversitesi'nde moleküler biyoloji alanında doktora eğitimine başlamış ve Claud Rupert'ın laboratuvarında fotoliyaz genini klonlayarak DNA onarımı üzerine ilk büyük çalışmalarını gerçekleştirip 1977 yılında doktorasını tamamlamıştır.
Aziz Sancar Akademik ve Bilimsel Kariyeri
Doktora sonrası çalışmalarına Yale Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde devam eden Aziz Sancar, burada DNA onarımı, hücre dizilimi ve nükleotid kesip çıkarma onarımı konularında uzmanlaşmıştır. Bu süreçte geliştirdiği "maxicell" tekniği ve keşfettiği "excinuclease" enzimi, moleküler biyoloji literatürüne altın harflerle yazılmıştır. 1982 yılında Kuzey Karolina Üniversitesi (University of North Carolina at Chapel Hill) Biyokimya ve Biyofizik Bölümü'ne katılan Sancar, burada araştırmalarını derinleştirmiştir. Hücrelerin hasar gören DNA'ları nasıl onardığını ve genetik bilgiyi nasıl koruduğunu moleküler düzeyde haritalandıran çalışmaları sayesinde, Nobel Vakfı resmi kayıtlarında da tescillendiği üzere, 2015 yılında Nobel Kimya Ödülü'ne layık görülmüştür. Halen aynı üniversitede seçkin profesör unvanıyla akademik çalışmalarını sürdürmekte ve kanser tedavisinde sirkadiyen saat (biyolojik saat) entegrasyonu üzerine yoğun araştırmalar yürütmektedir.
Aziz Sancar Eş ve Aile Hayatı
Aziz Sancar, kendisi gibi akademisyen ve biyokimya profesörü olan Gwen Sancar (eski soyadı Boles) ile evlidir. Dallas Teksas Üniversitesi'ndeki doktora yılları sırasında tanışan çift, yaşamlarını hem evde hem de laboratuvarda ortak bir bilimsel vizyonla birleştirmişlerdir. Gwen Sancar da Kuzey Karolina Üniversitesi'nde moleküler biyoloji alanında önemli araştırmalar yürütmüş saygın bir bilim insanıdır. Sancar çifti, Amerika Birleşik Devletleri'nde eğitim gören Türk öğrencilerine destek olmak, Türk kültürünü tanıtmak ve iki ülke arasında köprü kurmak amacıyla "Carolina Türk Evi" (Aziz & Gwen Sancar Vakfı) adında bir vakıf kurmuşlardır. Bu vakıf aracılığıyla her yıl onlarca Türk araştırmacıya barınma, burs ve adaptasyon desteği sağlayarak Türk bilim dünyasına dolaylı yoldan da büyük katkılar sunmaktadırlar.
Aziz Sancar Güncel ve Gündeme Geliş Sebebi
Aziz Sancar, son dönemde özellikle kanser tedavisinde çığır açacak sirkadiyen saat (biyolojik ritim) ve kemoterapi zamanlaması üzerine yaptığı yeni araştırmalarla dünya bilim gündeminde geniş yer bulmaktadır. Kanser hücrelerinin günün hangi saatlerinde DNA onarımını en aza indirdiğini tespit etmeye çalışan Sancar, kemoterapinin yan etkilerini azaltıp etkinliğini maksimuma çıkaracak tedavi protokolleri üzerinde çalışmaktadır. Bunun yanı sıra, Türkiye'deki gençlerin bilim ve teknolojiye yönelmesini teşvik etmek amacıyla TEKNOFEST gibi büyük organizasyonlara katılım göstermekte, milli teknoloji hamlelerine ve Türk bilim insanlarının uluslararası başarılarına her platformda destek vererek adından sıkça söz ettirmektedir.
Aziz Sancar Hakkında İlgi Çekici ve Teyit Edilmemiş Bilgiler
Aziz Sancar'ın gençlik yıllarında futbola son derece meraklı olduğu ve hatta genç milli takım seçmelerine kaleci olarak davet edildiği, ancak son anda eğitim hayatını tercih ederek futbol kariyerinden vazgeçtiği bilinmektedir. Öte yandan, sosyal medyada ve bazı gayriresmi platformlarda Aziz Sancar'ın çok sayıda uluslararası ilaç firmasının gizli yönetim kurullarında yer aldığı ve kanserin kesin tedavisini bulmasına rağmen bu formülün küresel güçler tarafından engellendiği yönünde asılsız iddialar ortaya atılmıştır. Bu iddialar tamamen teyit edilmemiş olup, Sancar'ın tüm çalışmaları şeffaf bir şekilde akademik dergilerde yayınlanmaktadır. Ayrıca, kendisinin Nobel Ödülü madalyasını Anıtkabir'e bağışlaması sürecinde bazı siyasi baskılara maruz kaldığı yönündeki söylentiler de hiçbir resmi kaynak tarafından doğrulanmamış, tamamen spekülasyondan ibaret kalmıştır.
Kaynaklarda ve kamuoyunda dile getirilen, kesinleşmemiş bazı bilgiler:
- Kaynaklara göre gençliğinde oldukça yetenekli bir kaleciymiş; boyu biraz daha uzun olsaydı profesyonel futbolcu olabileceği söylenir.
- Halk arasında 'Mardin'in ve Türkiye'nin gururu' olarak anılır; memleketi Savur ile bağını hiç koparmadığı anlatılır.
- Söylentilere göre laboratuvarına en erken gelen ve en geç ayrılanlardan biri olarak bilinir, çalışkanlığı bir efsane hâline gelmiştir.
- Kesin rakam bilinmemekle birlikte, kazancının büyük bölümünü Türk öğrencilere ve Carolina Türk Evi'ne vakfettiği ifade edilir.
- Nobel'den sonra bir futbol kulübüne fahri üye olduğu ve futbola ilgisinin devam ettiği söylenir.
- Anlatılanlara göre lüks bir yaşamdan uzak, sade bir hayat sürdüğü ve zamanının neredeyse tamamını bilime ayırdığı bilinir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Aziz Sancar aslen nereli?
8 Eylül 1946'da Mardin'in Savur ilçesinde doğdu. Memleketi Mardin'dir; ilk ve orta öğrenimini Mardin'de tamamladı.
Aziz Sancar'ın babası ve ailesi nereli?
Babası Abdülgani Sancar çiftçi, annesi Meryem Sancar ev hanımıydı. Aile Mardin Savur kökenli, sekiz çocuklu bir çiftçi ailesiydi.
Aziz Sancar'ın kökeni nedir, Türk mü Arap mı?
Ailesi Mardin'de günlük hayatta Arapça konuşan yerel bir aileydi. Kendisi ise etnik köken sorusuna "Ben Türk'üm, o kadar" yanıtını vermiştir.
Aziz Sancar Nobel Ödülü'nü ne zaman ve hangi alanda aldı?
Aziz Sancar, hücrelerin hasar gören DNA'ları nasıl onardığını ve genetik bilgisini koruduğunu haritalandıran araştırmaları sayesinde 2015 yılında Nobel Kimya Ödülü'nü kazanmıştır.
Aziz Sancar hangi üniversitelerden mezun olmuştur?
Lisans eğitimini İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde birincilikle tamamlamış, doktora derecesini ise ABD'deki Dallas Teksas Üniversitesi'nden almıştır.
Aziz Sancar'ın bulduğu maxicell tekniği nedir?
Maxicell tekniği, bakterilerde kromozomal DNA'yı ultraviyole ışınlarıyla yok ederek sadece plazmid DNA'sının çalışmasını ve bu sayede yabancı proteinlerin saf bir şekilde üretilmesini sağlayan, Aziz Sancar tarafından geliştirilmiş bir moleküler biyoloji yöntemidir.
Aziz Sancar gençliğinde futbol oynadı mı, kaleci miydi?
Evet. Gençliğinde yetenekli bir kaleciydi ve U18 (18 Yaş Altı) Millî Takım kadrosuna davet edildiği aktarılır. Ancak iyi bir kaleci olmak için boyunun yeterince uzun olmadığına karar verip kendini eğitime ve bilime adamıştır. Nobel'i kazandıktan sonra Galatasaray Kulübü'ne fahri üye olmuştur.
Aziz Sancar günde kaç saat çalışır?
Kendi anlatımına göre öğrencilik ve genç akademisyenlik yıllarında günde yaklaşık 18 saat çalışırdı; ilerleyen yıllarda bu süre günde 12 saat civarına inmiştir. Sabah erken saatlerde laboratuvara gelip akşama kadar çalışmasıyla bilinir.
Aziz Sancar Nobel madalyasını ne yaptı?
2015 Nobel Kimya Ödülü madalyasını ve beratını, 'beni ödüle götüren Atatürk'ün eğitim devrimidir' diyerek 2016 yılında Anıtkabir'e bağışlamıştır. Madalya Anıtkabir Müzesi'nde sergilenmektedir.
Aziz Sancar hangi çalışmasıyla Nobel kazandı?
DNA onarımının moleküler mekanizmaları üzerine yaptığı çalışmalarla, özellikle 'nükleotid kesip-çıkarma onarımı' (nucleotide excision repair) mekanizmasını aydınlatmasıyla 2015 Nobel Kimya Ödülü'nü Tomas Lindahl ve Paul Modrich ile paylaşmıştır. Ayrıca biyolojik (sirkadiyen) saat ve DNA hasarı ilişkisi üzerine de öncü araştırmalar yapmıştır.
Aziz Sancar'ın kaç kardeşi var, ailesi nasıl bir aileydi?
Mardin'in Savur ilçesinde, sekiz çocuklu mütevazı bir çiftçi ailesinin çocuğu olarak dünyaya gelmiştir; yedi kardeşi vardır. Anne ve babasının okuma yazması olmamasına rağmen çocuklarının eğitimine büyük önem verdikleri bilinir.
Carolina Türk Evi (Aziz & Gwen Sancar Vakfı) nedir?
Aziz Sancar ve eşi Gwen Sancar'ın kurduğu, ABD'deki Kuzey Carolina Üniversitesi yakınında bulunan bir merkezdir. Amerika'da öğrenim gören Türk öğrencilere konaklama ve destek sağlamak, Türk kültürünü tanıtmak amacıyla faaliyet gösterir. Sancar, kazancının önemli bölümünü bu amaca yönlendirdiğini belirtmiştir.
Aziz Sancar'ın eşi kim, çocukları var mı?
Eşi Gwen Boles Sancar da Kuzey Carolina Üniversitesi'nde biyokimya ve biyofizik profesörüdür; 1978'de evlenmişlerdir. Çiftin çocuğu bulunmamaktadır.
Aziz Sancar Nobel dışında hangi ödülleri aldı?
Kariyeri boyunca ABD Ulusal Bilim Vakfı Genç Araştırmacı Ödülü, TÜBİTAK Bilim Ödülü (1997), ABD Ulusal Bilimler Akademisi üyeliği (2005), TÜBA üyeliği ve Vehbi Koç Ödülü (2007) gibi çok sayıda prestijli ödül ve üyelik almıştır. 1946 doğumludur ve Kuzey Carolina Üniversitesi'nde profesör olarak görevine devam etmektedir.
