Türkiye genelinde yükseköğretim kurumlarından ilişiği kesilen binlerce adayı yakından ilgilendiren öğrenci affı konusu, akademik çevrelerde ve kamuoyunda yeniden tartışılmaya başlandı. Üniversite eğitimine çeşitli sebeplerle ara veren veya kaydı silinen adaylar, kampüslere dönüş imkanı tanıyacak yasal bir düzenlemenin hayata geçirilmesini bekliyor. Peki, olası bir üniversite affı hangi hukuki şartları beraberinde getirecek ve kimler bu düzenlemeden yararlanamayacak?
Öğrenci affı, üniversitelerden azami süre, başarısızlık veya kendi isteğiyle ilişiği kesilen öğrencilere geri dönüş hakkı tanıyan yasal bir düzenlemedir. Yeni bir af yürürlüğe girdiğinde, terör suçları ve anayasal düzene karşı işlenen suçlar hariç olmak üzere, ön lisans, lisans ve lisansüstü düzeyindeki tüm eski öğrenciler ilişiğinin kesildiği üniversiteye başvurarak eğitimine kaldığı yerden devam edebilir.
Yükseköğretim Kurulu (YÖK) verilerine göre, her yıl akademik yetersizlik, azami süre aşımı veya sosyo-ekonomik nedenlerle çok sayıda öğrencinin yükseköğretim kurumlarıyla ilişiği kesilmektedir. Kamuoyunda beklenti oluşturan yeni bir düzenlemenin hayata geçebilmesi için öncelikle Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) genel kurulunda kanun teklifinin kabul edilmesi ve ardından Resmi Gazete üzerinden yayımlanarak yürürlüğe girmesi gerekmektedir. Sosyal mecralarda yer alan asılsız iddialara ve resmi olmayan başvuru yönlendirmelerine karşı adayların dikkatli olması önem arz etmektedir.
Geçmiş yıllarda uygulanan yasal düzenlemeler incelendiğinde, YÖK öğrenci affı uygulamalarının belirli standart hukuki çerçevelere dayandırıldığı görülmektedir. Lisans, ön lisans ve lisansüstü düzeydeki tüm öğrencileri kapsayan bu düzenlemelerde, devletin güvenliğine karşı işlenen suçlar ile terör örgütlerine üyeliği, iltisakı veya irtibatı bulunan kişiler tamamen kapsam dışı bırakılmaktadır. Bu durum, akademik geri dönüş süreçlerinde güvenlik soruşturmalarının ne denli kritik bir rol oynadığını göstermektedir.
İlişik kesme affı çerçevesinde en çok merak edilen konulardan biri de disiplin cezaları nedeniyle üniversiteden uzaklaştırılan öğrencilerin durumudur. Geçmiş mevzuat hükümlerine göre, kopya çekme veya akademik usulsüzlük gibi nedenlerle disiplin cezası alan pek çok öğrenciye dönüş hakkı tanınırken, anayasal düzene karşı eylemlerde bulunanlar bu haklardan mahrum edilmiştir. Dolayısıyla, olası bir yeni düzenlemede de benzer kriterlerin korunması beklenmektedir.
Eğitim hakkının yeniden kazanılması sürecinde, geçmiş yıllarda uygulanan kanunların kapsam ve şartlarının karşılaştırılması, yeni dönemde atılacak adımlara ışık tutmaktadır. Aşağıdaki tabloda, yakın dönemde yürürlüğe giren öğrenci affı düzenlemelerinin temel parametreleri ve yasal sınırları karşılaştırmalı olarak sunulmuştur:
| Yıl ve Kanun No | Kapsam ve Şartlar | Başvuru Süresi |
|---|---|---|
| 2018 (7143 Sayılı Kanun) | Terör suçları hariç tüm ilişiği kesilen öğrencileri kapsadı. | Yürürlükten itibaren 4 Ay |
| 2022 (7417 Sayılı Kanun) | Azami süreyi dolduranlar dahil edildi, disiplin cezalarının büyük kısmı affedildi. | Yürürlükten itibaren 4 Ay |
| Olası Yeni Dönem | YÖK koordinasyonunda akademik başarı ve devam şartına bağlı yeni entegrasyon modeli. | Taslağa göre belirlenecek |
Üniversitelerden kendi isteğiyle kaydını sildiren adayların durumu da yasal mevzuatta net bir şekilde tanımlanmaktadır. Geçmiş dönemlerde çıkarılan kanun hükümlerine göre, kendi rızasıyla ilişiğini kesen öğrenciler de öğrenci affı şartları dahilinde hak sahibi kabul edilerek eski fakültelerine veya eş değer programlara başvuru yapabilmiştir. Bu durum, eğitim hakkının korunması ilkesinin bir yansıması olarak değerlendirilmektedir.
Adayların başvuru süreçlerinde izleyeceği yöntemler, kanunun Resmi Gazete üzerinde yayımlanmasının ardından üniversitelerin senatoları tarafından belirlenen esaslara göre şekillenmektedir. Genellikle hak sahiplerine, kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren belirli bir süre (çoğunlukla 4 ay) tanınmakta ve başvurular doğrudan ilgili üniversitelerin öğrenci işleri daire başkanlıklarına yapılmaktadır.
Yükseköğretim sisteminde fırsat eşitliğini sağlamayı amaçlayan bu tür düzenlemelerin, önümüzdeki dönemde yasama organının gündemine gelip gelmeyeceği netlik kazanmamış olmakla birlikte, akademik çevreler sürecin hukuki boyutunu yakından takip etmektedir. Peki, yükseköğretimde kalitenin korunması ile eğitimde fırsat eşitliğinin sağlanması arasındaki hassas denge, yeni bir af düzenlemesiyle nasıl korunacaktır?
Sıkça Sorulan Sorular
Öğrenci affı kimleri kapsar ve kimler yararlanamaz?
Öğrenci affı genellikle yükseköğretim kurumlarından ilişiği kesilen tüm öğrencileri kapsar. Ancak terör suçları, devletin güvenliğine karşı işlenen suçlar ve anayasal düzene karşı faaliyetler sebebiyle ilişiği kesilenler bu düzenlemelerden kesinlikle yararlanamazlar.
Üniversiteden kendi isteğiyle kaydını sildirenler aftan yararlanabilir mi?
Evet, geçmiş dönemlerde uygulanan kanunlara göre kendi isteğiyle üniversiteden kaydını sildiren öğrenciler de af kapsamında değerlendirilmiş ve eğitimlerine geri dönme hakkı elde etmişlerdir.
Öğrenci affı başvuruları nereye ve nasıl yapılır?
Kanun Resmi Gazete'de yayımlandıktan sonra, hak sahiplerinin belirlenen yasal süre içerisinde ilişiğinin kesildiği üniversitenin ilgili fakülte, yüksekokul veya enstitüsüne şahsen veya resmi olarak belirlenen online kanallar üzerinden başvuru yapması gerekmektedir.
Disiplin cezası nedeniyle ilişiği kesilenler af kapsamına girer mi?
Terör ve ağır yüz kızartıcı suçlar dışındaki disiplin cezaları nedeniyle üniversiteyle ilişiği kesilen öğrenciler, geçmiş af kanunlarında kapsam içerisine alınmış ve eğitimlerine devam etmelerine izin verilmiştir.
