Fahri Korutürk, Türkiye Cumhuriyeti'nin 6. Cumhurbaşkanı olarak görev yapmış Türk asker, diplomat ve siyasetçidir. Aslen İstanbul doğumlu olan Korutürk, 1903 yılında dünyaya gelmiş ve 1987 yılında 84 yaşında vefat etmiştir; deniz subaylığı ile başlayan kariyerini büyükelçilik ve cumhurbaşkanlığı gibi devletin en üst kademelerinde başarıyla taçlandırmıştır.
| Adı Soyadı | Fahri Korutürk |
| Doğum Tarihi / Yaşı | 15 Ağustos 1903 / 84 Yaşında Vefat Etti |
| Doğum Yeri / Memleketi | İstanbul |
| Eğitim Durumu | Deniz Harp Akademisi Mezunu |
| Mesleği / Görevi | Cumhurbaşkanı, Amiral, Diplomat |
| Eşi / Aile Durumu | Emel Korutürk (Evli / 3 Çocuk) |
Fahri Korutürk Aslen Nereli ve Nerede Doğdu?
Fahri Korutürk, 15 Ağustos 1903 tarihinde Osmanlı İmparatorluğu'nun başkenti olan İstanbul'da dünyaya gelmiştir. Soyu ve kökeni İstanbul'un köklü ailelerine dayanan Korutürk, çocukluk ve gençlik yıllarını bu tarihi şehirde geçirmiştir. İstanbul'un kozmopolit yapısı ve dönemin askeri-idari merkezi olması, onun genç yaşta bahriye mesleğine yönelmesinde büyük rol oynamıştır. Doğduğu şehir olan İstanbul, onun hem eğitim hayatının hem de askeri kariyerinin ilk adımlarının atıldığı merkez olmuştur. Hayatının ilerleyen dönemlerinde Ankara ve yurt dışındaki diplomatik misyonlarda görev yapsa da, İstanbul ile olan bağını hiçbir zaman koparmamıştır.
Cumhuriyetin kuruluş sancılarının yaşandığı bir dönemde İstanbul'da büyümek, Korutürk'ün vatanseverlik ve devlet adamlığı vizyonunu şekillendiren en temel unsurlardan biri olmuştur. İmparatorluktan cumhuriyete geçiş sürecine bizzat tanıklık eden Korutürk, aslen İstanbullu kimliğini her zaman gururla taşımış ve kentin kültürel birikimini diplomatik yaşamına yansıtmıştır.
Fahri Korutürk Kaç Yaşında ve Doğum Tarihi Nedir?
Fahri Korutürk, 15 Ağustos 1903 tarihinde doğmuş ve 12 Ekim 1987 tarihinde 84 yaşındayken İstanbul'da vefat etmiştir. Yaşamı boyunca Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemine, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuna, çok partili hayata geçiş sancılarına ve askeri müdahale dönemlerine bizzat şahitlik etmiştir. 84 yıllık ömrüne sığdırdığı büyük başarılar, onu Türk siyasi ve askeri tarihinin en saygın figürlerinden biri haline getirmiştir.
Vefat ettiği döneme kadar devletine hizmet etmeye devam eden Korutürk, cumhurbaşkanlığı görevini tamamladıktan sonra anayasa gereği Cumhuriyet Senatosu'nda tabii senatör olarak da görev almıştır. Yaşlılık döneminde dahi ülkenin siyasi geleceğine dair yapıcı ve uzlaşmacı tavrını korumuş, Türk demokrasisinin olgunlaşması yönünde tavsiyelerde bulunmuştur. Kabri, Ankara'daki Devlet Mezarlığı'nda yer almaktadır.
Fahri Korutürk Eğitim Hayatı ve Mezun Olduğu Okullar
Fahri Korutürk, askeri eğitime oldukça genç yaşlarda adım atmıştır. Deniz Kuvvetleri Komutanlığı arşivlerindeki kayıtlara göre, 1916 yılında Bahriye Mektebi'ne (Deniz Lisesi) girerek denizcilik hayatına ilk adımını atmıştır. Buradaki başarılı eğitim sürecinin ardından, 1923 yılında Deniz Harp Okulu'ndan güverte mühendis teğmen rütbesiyle mezun olmuştur. Mezuniyetinin hemen ardından, 1 Mart 1923 ile 15 Ekim 1924 tarihleri arasında dönemin efsanevi savaş gemileri olan Hamidiye ve Yavuz gemilerinde uygulamalı tahsil ve staj görerek denizcilik tecrübesini artırmıştır.
Askeri kariyerinde daha üst kademelere yükselebilmek amacıyla akademik eğitimine devam eden Korutürk, 1931 yılında Deniz Harp Akademisi'ne girmiştir. Bu prestijli kurumu 1933 yılında başarıyla bitirerek kurmay subay unvanını almıştır. Aldığı bu üst düzey askeri ve teknik eğitim, onun ilerleyen yıllarda sadece bir deniz subayı değil, aynı zamanda uluslararası ilişkilerde söz sahibi bir askeri ataşe ve diplomat olmasının önünü açmıştır.
Fahri Korutürk Askeri ve Siyasi Kariyeri
Fahri Korutürk'ün kariyeri askeri başarılar, diplomatik deha ve devletin zirvesinde üstlenilen tarihi rollerle doludur. 1933 yılında kurmay subay olduktan sonra, 18 Mart 1934 tarihinde bizzat Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk tarafından kendisine, soyadı kanununa istinaden "Korutürk" soyadı verilmiştir. 1935-1936 yıllarında Roma Büyükelçiliği deniz ataşeliğine atanmış ve Türkiye için hayati öneme sahip olan Montreux (Montrö) Boğazlar Konferansı'nda Türk heyetinde deniz müşaviri olarak görev yapmıştır. Ardından Berlin ve Stockholm gibi kritik merkezlerde askeri ataşelik görevlerini yürütmüştür.
1950 yılında tuğamiralliğe terfi eden Korutürk, Denizaltı Filosu Komutanlığı gibi önemli muharip görevlerde bulunmuştur. 1958 yılında oramiralliğe yükselerek 1959'da Türk Deniz Kuvvetleri Komutanlığı makamına getirilmiştir. 27 Mayıs 1960 askeri müdahalesinin ardından Moskova Büyükelçiliği'ne atanmış ve askerlikten emekli edilerek diplomatik kariyerine sivil olarak devam etmiştir. 1968 yılında Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay tarafından Cumhuriyet Senatosu kontenjan senatörlüğüne seçilmiştir. TBMM resmi tutanaklarına göre, 1973 yılında yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerinin 15. turunda uzlaşı adayı olarak öne çıkmış ve 365 oyla Türkiye Cumhuriyeti'nin 6. Cumhurbaşkanı seçilmiştir. 1980 yılına kadar süren cumhurbaşkanlığı döneminde, ülkedeki derin siyasi kutuplaşma ve koalisyon hükümetleri döneminde tarafsız ve birleştirici bir rol oynamıştır.
Siyasi Görüşü / Hangi Partili
Fahri Korutürk, cumhurbaşkanlığı makamının anayasal tarafsızlığına büyük bir titizlikle bağlı kalmıştır. Herhangi bir siyasi partiye üye olmamış ve görev süresi boyunca tüm siyasi partilere eşit mesafede durmuştur. Özellikle 1970'li yılların çalkantılı koalisyon hükümetleri döneminde, Adalet Partisi (AP) lideri Süleyman Demirel ile Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) lideri Bülent Ecevit arasında bir köprü vazifesi görmüştür. Devletin bekasını ve anayasal düzenin işleyişini her türlü parti siyasetinin üstünde tutan Korutürk, tarafsız cumhurbaşkanlığı modelinin Türkiye'deki en önemli temsilcilerinden biri olarak kabul edilir.
Fahri Korutürk Eş ve Aile Hayatı
Fahri Korutürk, aile hayatında da son derece düzenli ve örnek bir profil sergilemiştir. 1944 yılında, Türkiye'nin tanınmış ailelerinden birine mensup olan Emel Korutürk (Cimcoz) ile dünya evine girmiştir. Emel Korutürk, eşinin diplomatik ve siyasi kariyeri boyunca her zaman en büyük destekçisi olmuş, hanımefendiliği ve entelektüel birikimiyle Çankaya Köşkü'nde seçkin bir iz bırakmıştır. Çiftin bu evlilikten Osman, Selahattin ve Ayşe adlarında üç çocuğu dünyaya gelmiştir.
Çocuklarından Osman Korutürk, babasının izinden giderek Türk Dışişleri Bakanlığı bünyesinde önemli büyükelçilik görevlerinde bulunmuş ve daha sonra siyasete atılmıştır. Diğer oğlu Selahattin Korutürk de yine diplomatik alanda ülkesine hizmet etmiştir. Korutürk ailesi, Türk devlet geleneğine uygun, mütevazı ve saygın yaşam tarzıyla toplumda her zaman takdir toplamıştır.
Fahri Korutürk Güncel ve Gündeme Geliş Sebebi
Fahri Korutürk, günümüzde özellikle Türkiye'nin anayasal düzeni, cumhurbaşkanlığı seçim krizleri ve Montrö Boğazlar Sözleşmesi gibi tarihi ve hukuki konular tartışmaya açıldığında sıkça gündeme gelmektedir. Türkiye'nin çok partili siyasi tarihindeki en büyük tıkanıklık dönemlerinden biri olan 1970'li yıllarda gösterdiği uzlaşmacı tavır, günümüz siyaset bilimi analizlerinde referans olarak gösterilmektedir. Ayrıca, Boğazlar üzerindeki Türk egemenliğinin perçinlendiği Montrö Konferansı'ndaki teknik katkıları, askeri tarihçiler tarafından sıklıkla yad edilmektedir.
Son dönemde Türk dış politikası ve deniz yetki alanları (Mavi Vatan) üzerine yapılan akademik çalışmalarda, Deniz Kuvvetleri'nin modernleşmesine katkı sunan eski komutanlar arasında Fahri Korutürk'ün vizyoner kararları yeniden incelenmekte ve kamuoyunun dikkatine sunulmaktadır.
Fahri Korutürk Hakkında İlgi Çekici ve Teyit Edilmemiş Bilgiler
Fahri Korutürk'ün cumhurbaşkanlığı döneminde, dönemin siyasi liderleri Süleyman Demirel ve Bülent Ecevit arasındaki sert kutuplaşmayı yumuşatabilmek adına Çankaya Köşkü'nde gizli uzlaşı yemekleri düzenlediği iddia edilmektedir. Bu görüşmelerin bir kısmının resmi devlet arşivlerinde yer almadığı, liderlerin kişisel dostlukları üzerinden yürütüldüğü öne sürülmektedir ancak bu iddialar tam olarak teyit edilmemiştir.
Bir diğer teyit edilmemiş iddiaya göre ise, Korutürk'ün görev süresinin bitimine yakın, 1980 darbesinin ayak seslerini önceden sezdiği ve askeri yetkilileri sivil yönetime müdahale etmemeleri konusunda kapalı kapılar ardında sert bir dille uyardığı söylenmektedir. Bu tarihi anekdotlar, dönemin tanıklarının anılarında yer alsa da resmi belgelerle kesin olarak kanıtlanmış değildir.
Kaynaklarda ve kamuoyunda dile getirilen, kesinleşmemiş bazı bilgiler:
- Kaynaklarda aktarıldığına göre, 12 Eylül öncesi kendisinden Meclis'i feshetmesi istendiğinde "Milletvekillerinden aldığım vazifeyi kendilerini ortadan kaldırmak için nasıl kullanırım?" diyerek reddettiği anlatılır; bu söz onun tarafsızlık ilkesinin simgesi olarak hatırlanır.
- Kamuoyunda, amiral kökeninden gelen disiplinli ve protokole titiz bir devlet adamı imajıyla anıldığı söylenir; randevularda dakikliğe verdiği önemle ilgili anekdotlar dilden dile aktarılır.
- Anlatılanlara göre, siyasi kutuplaşmanın en sert olduğu yıllarda partiler üstü ve uzlaştırıcı bir çizgi izlemeye çalıştığı, taraf tutmamaya özen gösterdiği yönünde yaygın bir kanı vardır.
- Söylenenlere göre eşi Emel Korutürk'ün ressam kimliği nedeniyle Köşk döneminde sanata ve kültüre ilgi gösterildiği aktarılır.
- Halk arasında, "Korutürk" soyadının bizzat Atatürk tarafından verilmiş olmasının onun için ömür boyu taşıdığı özel bir onur kaynağı olduğu söylenir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Fahri Korutürk kimdir?
Fahri Korutürk, Türk asker, diplomat ve Türkiye Cumhuriyeti'nin 6. Cumhurbaşkanıdır. Deniz Kuvvetleri Komutanlığı ve Moskova Büyükelçiliği gibi kritik görevlerde bulunmuştur.
Fahri Korutürk soyadını kimden almıştır?
Fahri Korutürk, "Korutürk" soyadını 18 Mart 1934 tarihinde bizzat cumhuriyetin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ten almıştır.
Fahri Korutürk hangi yıllar arasında cumhurbaşkanlığı yaptı?
Fahri Korutürk, 6 Nisan 1973 ile 6 Nisan 1980 yılları arasında 7 yıl boyunca Türkiye Cumhuriyeti'nin cumhurbaşkanı olarak görev yapmıştır.
Fahri Korutürk'ün mezarı nerededir?
Fahri Korutürk'ün mezarı, Ankara'da bulunan Devlet Mezarlığı'nda yer almaktadır.
Fahri Korutürk "Korutürk" soyadını kimden aldı?
Deniz subayı olarak temayüz eden Fahri Sabit'e "Korutürk" soyadı, 18 Mart 1934'te bizzat Mustafa Kemal Atatürk tarafından verilmiştir. "Türk'ü koruyan" anlamı taşıyan bu soyadı, onun donanmadaki kariyeriyle özdeşleşmiştir.
Fahri Korutürk amiral miydi, hangi rütbeye kadar yükseldi?
Evet, Korutürk kariyer bir deniz subayıdır. 1923'te Deniz Harp Okulu'nu, 1933'te Deniz Harp Akademisi'ni bitirmiş; 1953'te tümamiral, 1956'da koramiral rütbesine yükselmiş ve 1957-1960 arasında Deniz Kuvvetleri (Donanma) Komutanlığı yapmıştır. Türkiye'nin amiral kökenli tek cumhurbaşkanıdır.
Fahri Korutürk kaçıncı cumhurbaşkanıdır ve kaç oyla seçildi?
Türkiye Cumhuriyeti'nin 6. Cumhurbaşkanıdır. 6 Nisan 1973'te TBMM'de yapılan seçimin 15. turunda 365 oy alarak seçilmiş ve 1973-1980 arasında görev yapmıştır. Uzun süren tur sayısı, dönemin siyasi tıkanıklığının simgesi olarak anılır.
Fahri Korutürk döneminde hangi büyük olay yaşandı?
Cumhurbaşkanlığı döneminin en önemli olayı 1974 Kıbrıs Barış Harekatı'dır. 19 Temmuz 1974'te Korutürk ve Bakanlar Kurulu'nun imzaladığı kararnameyle Garanti Antlaşması'nın 3. maddesine dayanılarak müdahale kararı alınmıştır. Ayrıca 7 yıllık döneminde 8 ayrı hükümet kurulmuş, yoğun siyasi istikrarsızlık yaşanmıştır.
Fahri Korutürk hangi ülkelerde diplomatlık yaptı?
Donanmadaki görevlerinin yanı sıra Roma, Berlin ve Stockholm'de deniz ataşeliği yapmıştır. 1960'ta emekli olduktan sonra Moskova (Sovyetler Birliği) Büyükelçiliği'ne, ardından Madrid Büyükelçiliği'ne atanmış, 1965'te istifa ederek yurda dönmüştür.
Fahri Korutürk ne zaman ve nerede doğdu?
15 Ağustos 1903'te İstanbul'da doğmuştur. 1916'da Bahriye Mektebi'ne girerek çok genç yaşta askeri-denizci eğitimine başlamıştır.
Fahri Korutürk cumhurbaşkanlığından sonra ne yaptı, mezarı nerede?
Görev süresi 1980'de dolduktan sonra Cumhuriyet Senatosu'nda tabii üye olarak kalmıştır. 12 Ekim 1987'de vefat etmiş olup kabri Ankara'daki Devlet Mezarlığı'ndadır.
