"Türkiye'de yapay zeka ekosistemi artık 'umut verici' aşamasını geride bıraktı. Artık somut ürünler, somut müşteriler ve somut gelirler var."Bu sözler, sektörü yakından izleyenlerin son aylarda sık sık tekrarladığı bir tespiti özetliyor. Peki gerçekten öyle mi? Yerli yapay zeka girişimleri nereye gidiyor?
Türkiye'de yapay zeka alanındaki girişim sayısı son iki yılda ciddi biçimde arttı. Ankara'daki ODTÜ Teknokent'ten İstanbul Teknopark'a, İzmir'deki Ege Teknopark'tan Gebze Teknopark'a kadar pek çok kuluçka merkezinde onlarca yeni yapay zeka girişimi kapı açtı. Bunların bir kısmı dil işleme üzerine çalışıyor, bir kısmı görüntü tanıma, bir kısmı ise sektöre özel otomasyon çözümleri geliştiriyor.
Peki bu büyüme nereden besleniyordu?
Birkaç etken bir araya geldi. Önce dünyada ChatGPT rüzgarı esti. Ardından Türkiye'deki yazılım mühendisi havuzu bu alana yönelmeye başladı. Devlet tarafında ise TÜBİTAK destekleri ve KOSGEB'in dijital dönüşüm hibeleri girişimcilerin önünü açtı. Bunlara ek olarak yabancı yatırımcıların Türkiye'ye olan ilgisi de arttı. Özellikle Körfez sermayesi, İstanbul merkezli yapay zeka şirketlerine kapı çalmaya başladı.
Öne çıkan isimler kimler?
Sektörde birkaç isim sürekli gündeme geliyor. Bunlardan biri Ankara merkezli Cbot. Şirket, müşteri hizmetleri otomasyonu alanında büyük ölçekli kurumsal müşterilere hizmet veriyor. Bankacılık ve telekomünikasyon sektörlerinde aktif olan Cbot, Türkiye'nin en köklü yapay zeka girişimlerinden biri sayılıyor. Bir diğer önemli oyuncu ise İstanbul Levent merkezli Inpixon Türkiye bünyesinde faaliyet gösteren yapay zeka birimleri değil, daha bağımsız bir yapıyla büyüyen Hugin AI. Hugin, perakende sektörüne yönelik talep tahmini ve stok optimizasyonu çözümleri sunuyor.
Doğal dil işleme tarafında ise Bites Savunma ve Havacılık'ın geliştirdiği Türkçe dil modelleri dikkat çekiyor. Savunma sanayii odaklı bu çalışmalar, zamanla sivil alanlara da taşınmaya başladı. Öte yandan Kolektif House gibi iş birliği alanlarında kümelenen küçük ölçekli yapay zeka stüdyoları da ekosisteme renk katıyor.
Devlet ne yapıyor, yeterli mi?
Türkiye Yapay Zeka Stratejisi 2021-2025 belgesi, bu alanda yol haritasını çizmişti. Strateji belgesi; veri altyapısı, insan kaynağı, araştırma-geliştirme ve etik çerçeve olmak üzere dört ana eksende hedefler koydu. Aradan geçen sürede bazı adımlar atıldı. Milli Eğitim Bakanlığı müfredatına yapay zeka dersleri eklendi. Üniversitelerde yapay zeka lisans ve yüksek lisans programları açıldı. TOBB ETÜ, Bilkent, Boğaziçi ve ODTÜ bu alanda öne çıkan kurumlar arasında.
Ama sektörün şikayeti de var. Nitelikli insan kaynağı yurt dışına akıyor. Maaş farkı büyük. Berlin, Londra veya Dubai'den teklif alan bir yapay zeka mühendisini Türkiye'de tutmak giderek zorlaşıyor. Bu beyin göçü meselesi, girişimlerin büyüme hızını frenleyen en önemli etkenlerden biri olarak öne çıkıyor.
Yatırım tarafı nasıl görünüyor?
2023 ve 2024 yıllarında Türkiye'deki teknoloji girişimlerine yapılan toplam yatırım miktarı, önceki yıllara kıyasla düşüş gösterse de yapay zeka özelinde tablo farklıydı. Yapay zeka odaklı girişimler, toplam yatırımdan aldıkları payı artırdı. Startup ekosistemini izleyen Startup Watch ve 212 gibi yapıların verilerine göre 2024'te yapay zeka etiketiyle çıkan girişimlere olan ilgi bir önceki yıla göre yüzde otuzun üzerinde arttı. Tohum ve seri A turlarında yapay zeka girişimleri öne çıktı.
Hangi sektörler yapay zekayı en hızlı benimsiyor?
Fintech ve bankacılık sektörü bu yarışta açık ara önde. Dolandırıcılık tespiti, kredi skorlama ve müşteri deneyimi alanlarında yapay zeka kullanımı artık standart hale geldi. Sağlık sektörü ikinci sıraya yerleşiyor; görüntü analizinden hasta takibine kadar geniş bir yelpazede çalışmalar sürüyor. Tarım teknolojileri ise sürpriz bir alan olarak öne çıkıyor. Drone ve uydu görüntüleriyle yapılan tarla analizi, Türkiye'nin tarımsal yapısına özel çözümler sunuyor.
E-ticaret ve lojistik de bu tablodan payını alıyor. Trendyol ve Hepsiburada gibi büyük platformlar, yapay zeka yatırımlarını artırdıklarını kamuoyuyla paylaştı. Bu platformların bünyesinde kurulan yapay zeka ekipleri, aynı zamanda ekosisteme insan kaynağı yetiştiren bir okul işlevi görüyor.
Peki bu tablo sürdürülebilir mi?
İyimser senaryo şunu söylüyor: Türkiye'nin genç nüfusu, güçlü mühendislik altyapısı ve köprü konumu bu alanda ciddi bir avantaj. Kötümser senaryo ise şunu hatırlatıyor: Altyapı eksiklikleri, veri erişim sorunları ve düzenleyici belirsizlikler büyümeyi yavaşlatabilir. Gerçek tablo muhtemelen ikisinin arasında bir yerde.
Eğer bu alanı takip etmek istiyorsanız, önümüzdeki aylarda İstanbul'da düzenlenecek olan Yapay Zeka Zirvesi ve Ankara'daki ODTÜ Teknofest etkinlikleri iyi bir başlangıç noktası olabilir. Sektörün nabzını tutmak için girişim ekosistemini yakından izleyen bağımsız platformları ve üniversite araştırma birimlerinin yayınlarını takip etmek de faydalı olacaktır.
