Kısa cevap: Eski gazete ararken tek bir arşiv bütün yayınları kapsamaz. Yayın adı, yaklaşık tarih, şehir ve anahtar kelimeyi belirleyip Milli Kütüphane, İstanbul Üniversitesi Gazeteden Tarihe Bakış, İBB Atatürk Kitaplığı ve Resmî Gazete arşivlerini ayrı ayrı taramak gerekir. Bazı sistemler üyelik ister; telif nedeniyle her dönemin tam sayfa görüntüsü veya metin içi araması açık olmayabilir.
1. Milli Kütüphane Süreli Yayınlar
Milli Kütüphane Dijital Kütüphane içinde gazete ve dergiler için katalog, sayı kataloğu, makale kataloğu ve metin içi arama sunuyor. Metin içi aramada tarih aralığı ile gazete/dergi türü seçilebiliyor. Kurum, 5846 sayılı Kanun'un 26 ve 27. maddeleri nedeniyle basım yılı 1956 ve sonrası olan eserlerin pozlarında metin araması yapılamadığını açıkça belirtiyor. Bu nedenle yakın dönem bir sayı katalogda görünse bile görüntü veya tam metin erişimi kısıtlı olabilir. [1]
2. İstanbul Üniversitesi Gazeteden Tarihe Bakış
İstanbul Üniversitesi Kütüphane ve Dokümantasyon Daire Başkanlığının projesi, Merkez Kütüphane koleksiyonundaki yaklaşık 18.422 cilt gazeteyi korumak ve araştırmaya açmak amacıyla hazırlanmış. Portalda gazete adına göre ilerleyip yıl ve sayı seçilebilir. Osmanlıca veya eski harfli yayınlarda modern yazımla arama her zaman sonuç vermeyebilir; yayın adının eski yazımını ve tarih varyasyonlarını denemek yararlıdır. [2]
3. İBB Atatürk Kitaplığı Süreli Yayınlar
Atatürk Kitaplığı, 1.261 dijitalleştirilmiş süreli yayın bulunduğunu; koleksiyonda Türkçe ile birlikte çok sayıda dilde gazete, dergi ve rapor yer aldığını bildiriyor. Vakâyi-i Mısriyye ve Takvîm-i Vakâyi gibi erken dönem yayınlar koleksiyonun öne çıkan parçaları arasında. PDF veya görüntü kopyası seçenekleri esere ve telif durumuna göre değişiyor; uzaktan hizmetlerden yararlanmak için üyelik gerekebiliyor. [3]
4. Resmî Gazete arşivi
Aranan içerik kanun, yönetmelik, karar, atama veya resmî ilan ise genel gazete arşivi yerine doğrudan Resmî Gazete kullanılmalı. Resmî Gazete internet sitesi ücretsiz ve aboneliksiz; 7 Şubat 1921'de yayımlanan ilk sayıdan itibaren bütün sayılara tarih ve sayı üzerinden erişilebildiğini belirtiyor. Gazete haberleriyle resmî düzenlemeler aynı belge türü değildir; hukuki bir iddiada mümkünse Resmî Gazete metni esas alınmalıdır. [4]
5. Devlet Arşivleri ne zaman kullanılmalı?
Devlet Arşivleri Başkanlığının çevrim içi kataloğu genel bir gazete okuyucusu değildir. Osmanlı ve Cumhuriyet dönemine ait kurum belgeleri, dosyalar ve katalog kayıtları için kullanılır. Kurumun araştırma esaslarına göre kullanıcılar çevrim içi katalogda konu ve belge arayabilir; bazı görüntüler çalışma listesine eklenip ücret karşılığı temin edilebilir ve araştırma salonu hizmetleri ayrıca sunulur. Önceki metindeki “Osmanlıca gazetelerin tamamı ve transkripsiyonları ücretsizdir” anlamına gelen genelleme bu nedenle doğru değildir. [5]
Daha hızlı sonuç için arama yöntemi
- Gazetenin tam adını ve alternatif yazımını belirleyin.
- Olay tarihinin bir gün öncesi ile birkaç gün sonrasını tarayın.
- Kişi adı yerine kurum, yer ve olay kelimelerini de deneyin.
- Osmanlıca yayınlarda Hicri/Rumi/Miladi tarih farkını kontrol edin.
- Bulduğunuz sayının arşiv adı, tarih, sayı, sayfa ve kalıcı bağlantısını not edin.
Kupürün tek başına hukuki delil olup olmayacağı somut uyuşmazlığa bağlıdır. Bu rehber hukuki görüş vermez; resmî işlem veya dava için belgenin kaynağı, bütünlüğü ve onay gereği bir hukuk uzmanıyla değerlendirilmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Eski gazetelere internetten ücretsiz ulaşılır mı?
Birçok eski sayı ücretsiz kataloglanır; ancak üyelik, telif yılı, görüntü indirme ve kopya koşulları kuruma ve yayına göre değişir.
Milli Kütüphane gazete arşivinde nasıl arama yapılır?
Süreli Yayınlar bölümünde yayın adı, tarih aralığı ve gazete/dergi türü seçilebilir; 1956 sonrası bazı görüntülerde telif kısıtı bulunur.
İstanbul Üniversitesi gazete arşivinde ne var?
Gazeteden Tarihe Bakış projesi, Merkez Kütüphane koleksiyonundaki yaklaşık 18.422 cilt gazeteyi araştırmaya açmayı amaçlıyor.
Resmî Gazete'nin eski sayılarına nereden ulaşılır?
resmigazete.gov.tr üzerinden 7 Şubat 1921 tarihli ilk sayıdan itibaren tarih ve sayı seçilerek ücretsiz erişilebilir.
Devlet Arşivleri eski gazete okuma sitesi mi?
Hayır. Esas olarak Osmanlı ve Cumhuriyet dönemine ait arşiv belgeleri ile katalog kayıtları içindir; bazı görüntüler ücretli talep edilebilir.
Eski gazete kupürü hukuki delil olur mu?
Bu, uyuşmazlığa ve belgenin kaynağına göre değişir; arşiv görüntüsünün onay ve bütünlük koşulları hukuk uzmanıyla değerlendirilmelidir.
