Fuat Sezgin, İslam bilim tarihi alanında uluslararası çapta tanınan bir Türk akademisyen ve profesör doktordur. Özellikle 9. ve 13. yüzyıllar arasındaki İslam medeniyetinin bilimsel mirasını gün yüzüne çıkarmasıyla bilinir. Cumhurbaşkanlığı tarafından 2019 yılı "Prof. Dr. Fuat Sezgin Yılı" olarak ilan edilmiştir.
Bu biyografi; kamuya açık ve doğrulanabilir haber, ansiklopedi ve resmî kaynaklardan derlenmiştir. Bilgilerde zamanla değişiklik olabilir; önemli konularda birincil kaynaktan teyit edilmesi önerilir.
👤 Tek Bakışta Fuat Sezgin
| Adı Soyadı | Fuat Sezgin |
| Mevcut Görevi | İslam Bilim Tarihçisi, Profesör Doktor |
| Eğitim Durumu | İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Şarkiyat Enstitüsü (İslami Bilimler ve Oryantalistik, Hellmut Ritter'in yanında öğrenim gördü); Arap Dili ve Edebiyatı Bölümü (Doktora, Buhari’nin Kaynakları tezi, 1950) |
| Doğum Tarihi | 1924-10-24 |
| Doğum Yeri / Aslen | Bitlis |
📅 Kronolojik Bilimsel ve Akademik Kariyeri
- 1950 : İstanbul Üniversitesi Arap Dili ve Edebiyatı Bölümü'nde "Buhari’nin Kaynakları" adlı doktora tezini tamamladı. Bu tezle, Buhari'nin hadislerinin sözlü değil, 7. yüzyıla kadar uzanan yazılı kaynaklara dayandığı tezini ortaya attı.
- 1954 : İstanbul Üniversitesi İslam Araştırmaları Enstitüsü’nde doçent unvanını aldı ve burada Zeki Velidi Togan ile birlikte çalıştı.
- 1960 : 27 Mayıs askeri darbesi sırasında "147'ler" olarak bilinen akademisyenler arasında yer alarak üniversiteden uzaklaştırıldı ve Almanya'ya gitmek zorunda kaldı.
- 1961 : Almanya'ya giderek Frankfurt'taki Johann Wolfgang Goethe Üniversitesi'nde misafir doçent olarak dersler vermeye başladı.
- 1965 : Johann Wolfgang Goethe Üniversitesi'nde profesör unvanını aldı ve aynı yıl Arap-İslam kültür çevresinde tabii bilimler tarihi alanında habilitasyon çalışmasını tamamladı.
- 1967-2000 : Oryantalistik çalışmaları için kaynak eser haline gelen ve hala aşılamamış 13 ciltlik başyapıtı "Geschichte des arabischen Schrifttums" (Arap-İslam Edebiyatı Tarihi) adlı eserinin ilk cildini 1967'de, son cildini ise 2000 yılında yayımladı. Bu eser, İslam'ın ilk döneminden coğrafya ve haritacılığa kadar tüm ana ve yan bilim dallarını konu edinmektedir.
- 1982 : Suudi Arabistan Kral Faysal Vakfı'nın desteğiyle J. W. Goethe Üniversitesi'ne bağlı Arap-İslam Bilimleri Tarihi Enstitüsü'nü kurdu ve direktörlüğünü üstlendi.
- 1983 : Arap-İslam Bilimleri Tarihi Enstitüsü'ne bağlı olarak, İslam kültür çevresinde Müslüman bilginler tarafından yapılmış aletlerin ve bilimsel araç gereçlerin yazılı kaynaklara dayanarak yaptırdığı numunelerini sergilediği müzeyi kurdu.
- 2008 : Arap-İslam Bilimleri Enstitüsü için hazırladığı bilimsel araç ve gereçlerin benzerlerini yaptırarak, 25 Mayıs 2008 tarihinde Kültür ve Turizm Bakanlığı'na bağlı İstanbul İslam Bilim ve Teknoloji Tarihi Müzesi'nin açılmasında öncü rol oynadı.
- 2018 : 30 Haziran 2018'de İstanbul'da vefat etti ve cenazesi Gülhane Parkı içerisindeki İslam Bilim ve Teknoloji Tarihi Müzesi'nin önünde ayrılan kısma defnedildi.
🏆 Önemli Projeleri, Eserleri ve Başarıları
- "Geschichte des Arabischen Schrifttums" (GAS) adlı 13 ciltlik anıtsal eseriyle İslam bilimler tarihine eşsiz bir katkı sağlamıştır. Bu eser, Kur'an bilimlerinden coğrafya ve haritacılığa kadar geniş bir yelpazeyi kapsar. [1]
- 1982 yılında Frankfurt'ta Johann Wolfgang Goethe Üniversitesi'ne bağlı Arap-İslam Bilimleri Tarihi Enstitüsü'nü ve 1983'te de buranın müzesini kurarak İslam bilim mirasının korunması ve tanıtılmasına öncülük etmiştir. [2]
- İslam kültür çevresinde Müslüman bilginler tarafından yapılmış aletlerin ve bilimsel araç gereçlerin numunelerini sergilediği müzeler kurmuş, bu objeleri tanıtmak için "Wissenschaft und Technik im Islam" (İslam'da Bilim ve Teknik) adlı kataloğu yayımlamıştır. [3]
- 2008 yılında İstanbul İslam Bilim ve Teknoloji Tarihi Müzesi'nin açılmasında öncü rol oynamıştır. [4]
- 1978 yılında Kral Faysal İslami Bilimler Ödülü'nü alan ilk kişidir. Ayrıca Almanya 1. Derece Federal Hizmet Madalyası (1982), Almanya Üstün Hizmet Madalyası (2001) ve Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü (2013) gibi birçok prestijli ödüle layık görülmüştür. [5]
- Arap Dili Akademisi (Kahire, Şam, Bağdat) ve Fas Kraliyet Akademisi (Rabat) gibi önemli bilimsel kuruluşların üyesi olmuştur. Ayrıca TÜBA (Türkiye Bilimler Akademisi) şeref üyeliği bulunmaktadır. [6]
💡 Teyit Edilmemiş Anonim Bilgiler
Aşağıdaki bilgiler resmi devlet kayıtlarında doğrudan yer almamakla birlikte, kişi hakkında kamuoyunda en çok merak edilen, aratılan ve doğruluk payı oldukça yüksek olan popüler detaylardan derlenmiştir.
- Fuat Sezgin, Süryanice, İbranice, Latince, Arapça ve Almanca dahil olmak üzere 27 dili çok iyi derecede biliyordu.
- 27 Mayıs 1960 askeri darbesi sırasında üniversiteden uzaklaştırılan ve "147'ler" olarak bilinen akademisyenler arasındaydı.
- Yurt dışında yaşadığı zorluklar karşısında asla pes etmediğini ve tüm musibetler karşısında sadece Allah'a inandığını ifade etmiştir.
- Meslektaşı Dr. Ursula Sezgin ile evliydi ve kızları Hilal Sezgin Almanya'da yaşayan bir gazeteci ve yazardır.
- Ölümünden sonra adı, Silivri'de bir fen lisesine, Şehir Hatları'nda görev yapan Caddebostan vapuruna, Çayırova'da bir ilkokula ve Dokuz Eylül Üniversitesi Merkez Kütüphanesi'ne verilmiştir.
- Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi'ne bağlı adına açılmış bir Bilim Tarihi Enstitüsü bulunmaktadır.
Kaynaklarda ve kamuoyunda dile getirilen, kesinleşmemiş bazı bilgiler:
- Kesin olmamakla birlikte, kaynaklara göre 27 ila 30 arasında dili okuyup anlayabilecek düzeyde bildiği söylenir; farklı anlatımlarda rakam değişebiliyor.
- Anlatılara göre, hocası Hellmut Ritter'in 'bu kadar çalışmayla alim olamazsın' uyarısı üzerine günlük çalışma süresini kademeli olarak 17 saate kadar çıkardığı aktarılır.
- Söylenenlere göre tıpkıbasım ve araştırma serileriyle birlikte imza attığı yayın sayısının yaklaşık 1300 cilde ulaştığı ifade edilir.
- Kaynaklarda, kurduğu müzede Müslüman bilim insanlarının tasarladığı 800'den fazla alet ve düzeneğin modelinin sergilendiği belirtilir.
- Halk arasında, gençliğinde matematiğe ilgi duyup İslam bilim mirasının zenginliğini fark ettikten sonra alanını bu yöne çevirdiği anlatılır.
- Kesinleşmiş bir rakam olmamakla birlikte, çalışma disiplininin ve el yazması arşiv tutkusunun onu bu alanda dünyanın sayılı otoritelerinden biri yaptığı yorumu yaygındır.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Fuat Sezgin kaç dil biliyordu?
Kaynaklara göre yaklaşık 27 ila 30 dili bilecek düzeyde okuyabildiği aktarılır; Arapça, Almanca, Farsça, Latince, İbranice ve Süryanice bunların başında gelir. Kesin sayı kaynaktan kaynağa değişmekle birlikte, dil hakimiyetinin bilim tarihi çalışmalarındaki en büyük avantajı olduğu genel kabuldür.
Fuat Sezgin nereli, nerede ve ne zaman doğdu?
24 Ekim 1924'te Bitlis'te doğdu. İlkokulu Doğubeyazıt'ta, ortaokulu Bitlis'te, liseyi ise Erzurum'da yatılı ve burslu olarak okudu. 1943'te İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'ne başladı.
Fuat Sezgin'in en önemli eseri hangisidir, kaç ciltliktir?
En bilinen eseri, ilk cildi 1967'de yayımlanan ve İslam bilim tarihini kaynaklarıyla ele alan 17 ciltlik 'Arap-İslam Bilimler Tarihi'dir (Geschichte des arabischen Schrifttums). Bunun yanında tıpkıbasımlar ve araştırma serileriyle birlikte yaklaşık 1300 cilde ulaşan bir yayın külliyatı bıraktığı belirtilir.
Fuat Sezgin hangi ödülleri aldı?
Aldığı önemli ödüller arasında Kral Faysal İslami İlimler Ödülü (1978), Almanya Federal Hizmet Madalyası (1982), İran İslami Bilimler Kitap Ödülü (2004), Hessen Kültür Ödülü (2009) ve Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü (2013) yer alır. Ayrıca çeşitli Arap dili akademilerinin şeref üyesiydi ve birçok üniversiteden fahri doktora aldı.
Fuat Sezgin'in kurduğu müze nerede?
Frankfurt'ta Goethe Üniversitesi bünyesinde Arap-İslam Bilimleri Tarihi Enstitüsü'nü (1982) ve ertesi yıl bu enstitüye bağlı İslam Bilim ve Teknoloji Tarihi Müzesi'ni kurdu. Türkiye'de ise İstanbul Gülhane Parkı'nda aynı adı taşıyan müze, Müslüman bilim insanlarının geliştirdiği 800'den fazla aletin modelini sergiler.
Fuat Sezgin'in eşi ve çocuğu kim?
Eşi Ursula Sezgin de kendisi gibi bir şarkiyatçıydı ve eserlerinin hazırlanmasında ona destek oldu. 1970 doğumlu kızları Hilal Sezgin ise Almanya'da yaşayan bir gazeteci ve yazardır.
Fuat Sezgin ne zaman vefat etti, nereye defnedildi?
30 Haziran 2018'de vefat etti. Vasiyeti üzerine İstanbul Gülhane Parkı'ndaki İslam Bilim ve Teknoloji Tarihi Müzesi'nin bahçesine defnedildi.
Fuat Sezgin Yılı hangi yıl ilan edildi?
Vefatının ardından 2019 yılı, Cumhurbaşkanlığı tarafından 'Prof. Dr. Fuat Sezgin Yılı' olarak ilan edildi; bu kapsamda yıl boyunca ülke genelinde anma ve tanıtım etkinlikleri düzenlendi.
