İkinci el araç alırken dolandırılmaktan nasıl korunursunuz ve ekspertiz raporunu nasıl doğru okursunuz? Türkiye genelinde her gün ortalama 20 bin ikinci el aracın el değiştirdiği piyasada, alıcıların %40'ı ekspertiz raporlarındaki gizli hileler nedeniyle mağduriyet yaşıyor. Doğru adımları bilmek bütçenizi korumanın tek yoludur.
Birçok alıcı, aracın dış görünüşüne veya satıcının sözlü beyanlarına güvenerek hareket eder. Oysa ikinci el araç alırken dikkat edilmesi gerekenler listesinin en başında, satıcının getirdiği rapora değil, kendi seçtiğiniz bağımsız bir merkezde yapılacak incelemeye güvenmek yer alır. Dolandırıcılar genellikle alıcıyı aceleye getirerek kendi anlaştıkları, TSE belgesi olmayan işletmelere yönlendirirler.
Oto ekspertiz hileleri arasında en sık karşılaşılanı, raporun alt kısımlarına küçük harflerle yazılan veya 'hafif kusur' gibi gösterilen hayati ibarelerdir. Örneğin, raporda yer alan 'podye sacında işlem' veya 'direklerde lokal boya' ibaresi, aracın geçmişte büyük bir kaza geçirdiğinin ve yapısal bütünlüğünün bozulduğunun açık kanıtıdır. Bu tip araçlar güvenlik açısından büyük risk taşır.
Kilometre sorgulama nasıl yapılır sorusu da bu sürecin en kritik aşamalarından biridir. Sadece göstergedeki rakama bakmak büyük bir hatadır. PTT ve TÜVTÜRK verileri üzerinden geçmiş muayene kayıtlarını sorgulamak, aracın gerçek kilometresini ortaya çıkarır. Ayrıca beynindeki elektronik veriler ile gösterge panelindeki verilerin uyuşup uyuşmadığı da kontrol edilmelidir.
Hasar kaydı sorgulama işlemi için 5664 SMS servisi veya Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi (SBM) sistemleri kullanılmalıdır. Ancak burada dikkat edilmesi gereken husus, her kazanın sigorta sistemine yansımamış olabileceğidir. Bu yüzden fiziki ekspertiz kontrolü ile hasar kaydı sorgulama sonuçları mutlaka karşılaştırılmalıdır.
Araç alırken dolandırılçılık yöntemlerinden korunmak için ödeme aşaması da en az teknik kontrol kadar önemlidir. Adalet Bakanlığı ve Türkiye Noterler Birliği tarafından ortaklaşa hayata geçirilen Güvenli Ödeme Sistemi kullanılmadan kesinlikle para transferi yapılmamalıdır. Ruhsat sahibi ile paranın gönderildiği hesap sahibinin aynı kişi olması yasal bir zorunluktur.
- Şasi Numarası Kontrolü: Aracın motor kaputunun altındaki, ön camındaki ve kapı direğindeki şasi numaraları ile ruhsattaki numara birebir eşleşmelidir.
- Airbag (Hava Yastığı) İncelemesi: Ekspertiz sırasında airbag tüplerinin aktif olup olmadığı ve direnç atılıp atılmadığı mutlaka fiziki olarak kontrol ettirilmelidir.
- TSE Hizmet Yeterlilik Belgesi: Raporu düzenleyen merkezin Türk Standartları Enstitüsü (TSE) tarafından verilen Hizmet Yeterlilik Belgesi (HYB) sahibi olması yasal haklarınız için şarttır.
- Güvenli Ödeme Sistemi: Noter satışı esnasında paranın bloke edilmesini sağlayan bu sistem, satıcı imzayı atmadan paranın hesaba geçmesini engeller.
Son dönemde piyasada 'change' yani ağır hasarlı bir aracın şasi numarasının, çalıntı veya başka bir araca kaynakla aktarılması yöntemi sıkça görülmektedir. Bu durumu sıradan bir gözle anlamak imkansızdır. Sadece uzman bir kaporta ustası veya profesyonel ekspertiz merkezleri şasi numarasının etrafındaki kaynak izlerini inceleyerek bu hileyi ortaya çıkarabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Ekspertiz raporunda hangi ibareler varsa o araç kesinlikle alınmamalı?
Raporda 'şasi ucunda işlem', 'podye sacında düzeltme', 'airbaglerde direnç/onarım' veya 'tavan sacında değişim' ibareleri yer alıyorsa, o araç büyük bir kazaya karışmıştır ve can güvenliği riski taşımaktadır. Bu araçlardan uzak durulmalıdır.
Hileli ekspertiz raporu nasıl anlaşılır ve sahte rapor düzenlemenin cezası nedir?
TSE belgesi olmayan merdiven altı firmaların raporları geçersizdir. Sahte veya yanıltıcı rapor düzenleyen firmalar hakkında Türk Ceza Kanunu kapsamında nitelikli dolandırıcılık ve evrakta sahtecilik suçlarından dava açılır. TSE onaylı raporlar yasal güvence altındadır.
Noterde satış yaparken dolandırılmamak için para transferi nasıl olmalı?
Para transferi kesinlikle elden veya normal EFT ile yapılmamalıdır. Adalet Bakanlığı mevzuatına uygun olarak, noter satışı öncesinde banka üzerinden 'Güvenli Ödeme Sistemi' aktif edilmeli ve para bu havuz hesaba aktarılmalıdır.
Şasi numarasının değiştirildiği (change araç) en kolay nasıl tespit edilir?
Şasi numarasının yazılı olduğu metal plaka üzerindeki kaynak izleri, boya kalınlığı farkları ve harflerin karakter simetrisi incelenir. Ayrıca aracın beynine bağlanan teşhis cihazındaki şasi numarası ile fiziki numara karşılaştırılarak tespit edilir.
